مانند آيه « تُؤْمِنُونَ بِاللَّه وَرَسُولِه وَتُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّه » « 1 » . يعنى ايمان بياوريد و جهاد بكنيد ، و در آيه مورد بحث يعنى « زراعت بكنيد » ، به دليل اينكه دنبالش مىفرمايد : « پس آنچه را درو مىكنيد در سنبله اش بگذاريد » و اينكه يوسف ( ع ) دستور داد كه گندم را نكوبند و هم چنان در سنبله اش بگذارند براى اين بود كه جانور نمىتواند داخل سنبله شود ، و در نتيجه گندم هر چه هم بماند خراب نمىشود بخلاف اينكه آن را بكوبند و از سنبله جدا كنند كه خيلى زود فاسد مىشود . بنا بر آنچه گفته شد معناى آيه چنين مىشود : هفت سال پى در پى كشت و زرع كنيد ، و هر چه درو كرديد در سنبله اش بگذاريد تا فاسد نگردد ، و همه را بدينگونه انبار كنيد مگر اندكى كه آذوقه آن سال شما است . * ( « ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِ ذلِكَ سَبْعٌ شِدادٌ يَأْكُلْنَ ما قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّا تُحْصِنُونَ » ) * . كلمه « شداد » جمع شديد از ماده شدت است ، به معناى صعوبت و دشوارى ، چون در سالهاى قحطى و گرانى مردم در صعوبت و مشقتند و يا از باب « شد عليه » و به معناى حمله آوردن است ، و اين با جمله بعدى كه مىفرمايد : « * ( يَأْكُلْنَ ما قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ ) * ( در آن هفت سال ، مورد حمله قحطى قرار مىگيرند و ) - از آنچه شما برايشان اندوخته‌ايد مىخورند » مناسبتر است . و بنا بر اين ، كلام مشتمل بر يك تمثيل لطيفى خواهد بود ، زيرا سالهاى قحطى چون درنده اى خونآشام است كه به مردم حمله مىآورد ، و ايشان را دريده و مىخورد ، كه اگر مردم ذخيره اى داشته باشند اين درنده متوجه آن ذخيره ها شده و از خود مردم منصرف مىشود . كلمه « احصان » به معناى احراز و ذخيره كردن است و معناى آيه اين است كه پس از هفت سال فراوانى ، هفت سال قحطى پديد مىآيد كه بر شما حمله مىكنند و آنچه شما از پيش اندوخته كرده‌ايد مىخورند مگر اندكى را كه انبار كرده و ذخيره نموده‌ايد . * ( « ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِ ذلِكَ عامٌ فِيه يُغاثُ النَّاسُ وَفِيه يَعْصِرُونَ » ) * . وقتى گفته مىشود : « غاثه اللَّه » و همچنين « اغاثه » به معناى اين است كه خدا او را يارى كرد ، و همچنين « يغيثه » - به فتحه و ضمه « ياء » ، هر دو به معناى « ينصره » است ، بخلاف « غاث يغيث » كه مشتق از غيث به معناى باران است ، پس اينكه فرمود : * ( « فِيه يُغاثُ النَّاسُ » ) * اگر از « غوث » باشد معنايش اين مىشود كه مردم در آن چند سال از ناحيه خدا يارى مىشوند ، و از گرفتارى و مشقت گرانى رهايى مىيابند ،

--> ( 1 ) به خدا و رسولش ايمان مىآوريد و در راه خدا جهاد مىكنيد . سوره صف ، آيه 11 .